สารบัญ
SPD คืออะไร?
อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (Surge Protective Device: SPD) คืออุปกรณ์ที่ติดตั้งในตู้จ่ายไฟ เพื่อจำกัดแรงดันเกินชั่วขณะ (Transient Over-voltage) และระบายกระแสไฟกระชากลงดินอย่างปลอดภัย แม้แรงดันเกินชั่วขณะจะเกิดขึ้นเพียงระดับไมโครวินาที แต่อาจสูงถึงหลายกิโลโวลต์ ซึ่งเกินกว่าที่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่าง PLC อินเวอร์เตอร์ มิเตอร์ และพาวเวอร์ซัพพลายจะทนได้
SPD สำหรับระบบไฟฟ้าแรงต่ำทดสอบตามมาตรฐาน IEC 61643-11 (EN 61643-11) ซึ่งกำหนด Class การทดสอบ ค่าพิกัด และการทำเครื่องหมาย
ไฟกระชากเกิดจากอะไร?
- ฟ้าผ่า – ฟ้าผ่าโดยตรงที่อาคารหรือระบบล่อฟ้า หรือฟ้าผ่าใกล้สายส่งที่เหนี่ยวนำแรงดันเข้าสู่ระบบ
- การสวิตชิ่ง – การตัดต่อโหลดเหนี่ยวนำขนาดใหญ่ เช่น มอเตอร์ หม้อแปลง ชุดคาปาซิเตอร์ หรือการสวิตชิ่งของการไฟฟ้า
- ความผิดปกติในระบบ – การทำงานของฟิวส์และการลัดวงจรทำให้เกิดแรงดันชั่วขณะได้
ไฟกระชากจากการสวิตชิ่งมีขนาดเล็กกว่าฟ้าผ่า แต่เกิดบ่อยกว่ามาก จึงทำให้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เสื่อมสภาพลงเรื่อย ๆ
SPD ทำงานอย่างไร?
ในสภาวะแรงดันปกติ SPD มีอิมพีแดนซ์สูงมาก แทบไม่มีกระแสไหลผ่าน เมื่อแรงดันสูงเกินค่าที่กำหนด ชิ้นส่วนป้องกัน เช่น วาริสเตอร์ (MOV) สปาร์กแก๊ป หรือ หลอดก๊าซ (GDT) จะเปลี่ยนเป็นอิมพีแดนซ์ต่ำภายในระดับนาโนวินาที และนำกระแสไฟกระชากลงสู่ระบบสายดิน เมื่อไฟกระชากผ่านไป SPD จะกลับสู่สภาวะอิมพีแดนซ์สูงตามเดิม
แรงดันที่ยังคงเหลือคร่อมอุปกรณ์ในขณะนั้นเรียกว่า ระดับแรงดันป้องกัน (Up) ค่า Up ยิ่งต่ำยิ่งป้องกันได้ดี โดยต้องสัมพันธ์กับค่าความทนแรงดันอิมพัลส์ของอุปกรณ์
ตัวอย่างจากแคตตาล็อก: Hakel HSA-275 M S (Type 2+3) มีค่า Uc 275 V, Imax 50 kA (8/20) และ Up < 1.25 kV
ค่าพิกัดสำคัญที่ต้องตรวจสอบ
| ค่าพิกัด | ความหมาย |
|---|---|
| Uc | แรงดันใช้งานต่อเนื่องสูงสุดที่ SPD ทนได้ตลอดเวลา |
| In (8/20 µs) | กระแสระบายพิกัดที่ SPD นำได้ซ้ำหลายครั้ง (การทดสอบ Type 2) |
| Imax (8/20 µs) | กระแสระบายสูงสุดสำหรับอิมพัลส์ครั้งเดียว |
| Iimp (10/350 µs) | กระแสอิมพัลส์ที่จำลองกระแสฟ้าผ่าบางส่วน (การทดสอบ Type 1) |
| Up | ระดับแรงดันป้องกัน – แรงดันคงค้างที่ขั้วอุปกรณ์ |
| Back-up fuse | พิกัดอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกินด้านต้นทางสูงสุดตามที่ผู้ผลิตกำหนด |
หลักการติดตั้งที่สำคัญ
- เดินสายต่อให้ สั้นและตรงที่สุด สายที่ยาวจะเพิ่มแรงดันและลดประสิทธิภาพการป้องกัน
- ใช้ ฟิวส์หรือเบรกเกอร์สำรอง ตามพิกัดใน Datasheet ของ SPD
- เลือกรูปแบบ (1+1, 3+0, 3+1, 4+0) ให้ตรงกับระบบการต่อลงดิน (TN-C, TN-S, TT)
- เลือกรุ่นที่มีหน้าต่างแสดงสถานะและหน้าสัมผัสแจ้งเตือนระยะไกล (มักมีตัว “S”) เพื่อเปลี่ยนโมดูลที่เสื่อมได้ทันเวลา
SPD ช่วยลดความเสี่ยงจากความเสียหายเนื่องจากแรงดันเกินชั่วขณะ แต่ไม่ได้รับประกันการป้องกันได้ทุกเหตุการณ์ และควรเป็นส่วนหนึ่งของระบบป้องกันโดยรวมร่วมกับระบบสายดินและการประสานศักย์ที่ถูกต้อง
คำถามที่พบบ่อย
SPD ใช้แทนเบรกเกอร์หรือ RCD ได้หรือไม่?
ไม่ได้ SPD ทำหน้าที่จำกัดแรงดันเกินช่วงสั้น ๆ ยังจำเป็นต้องมีอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน (MCB/ฟิวส์) และอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่ว (RCD)
จะรู้ได้อย่างไรว่าต้องเปลี่ยน SPD?
SPD หลายรุ่นมีหน้าต่างแสดงสถานะที่เปลี่ยนสีเมื่อโมดูลหมดอายุ และรุ่นที่มีหน้าสัมผัสแจ้งเตือนระยะไกลสามารถส่งสัญญาณไปยัง PLC หรือระบบแจ้งเตือนได้
ติดตั้ง SPD ที่ตู้เมนตัวเดียวพอหรือไม่?
ส่วนใหญ่ไม่พอ สายที่ยาวและโหลดที่ไวต่อแรงดันมักต้องป้องกันเป็นลำดับขั้น: Type 1 หรือ 1+2 ที่ตู้เมน Type 2 ที่ตู้ย่อย และ Type 3 ใกล้อุปกรณ์
บทความตัวอย่างสำหรับเว็บไซต์ต้นแบบ — เนื้อหาจะได้รับการตรวจสอบโดยทีมเทคนิคของ AZGA ก่อนเผยแพร่
ต้องการความช่วยเหลือในการนำไปใช้กับโครงการของคุณ?













