Skip to content
การป้องกันไฟกระชาก

อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (SPD) คืออะไร และทำงานอย่างไร?

คู่มือฉบับเข้าใจง่ายเกี่ยวกับ SPD: ไฟกระชากเกิดจากอะไร SPD ระบายพลังงานอย่างไร และค่าพิกัดสำคัญที่ต้องดูเมื่อเลือกใช้

โดย AZGA ELECTRIC7 นาที

ภาพประชาสัมพันธ์อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก Hakel จาก AZGA ELECTRIC
สารบัญ
  1. SPD คืออะไร?
  2. ไฟกระชากเกิดจากอะไร?
  3. SPD ทำงานอย่างไร?
  4. ค่าพิกัดสำคัญที่ต้องตรวจสอบ
  5. หลักการติดตั้งที่สำคัญ

SPD คืออะไร?

อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (Surge Protective Device: SPD) คืออุปกรณ์ที่ติดตั้งในตู้จ่ายไฟ เพื่อจำกัดแรงดันเกินชั่วขณะ (Transient Over-voltage) และระบายกระแสไฟกระชากลงดินอย่างปลอดภัย แม้แรงดันเกินชั่วขณะจะเกิดขึ้นเพียงระดับไมโครวินาที แต่อาจสูงถึงหลายกิโลโวลต์ ซึ่งเกินกว่าที่อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่าง PLC อินเวอร์เตอร์ มิเตอร์ และพาวเวอร์ซัพพลายจะทนได้

SPD สำหรับระบบไฟฟ้าแรงต่ำทดสอบตามมาตรฐาน IEC 61643-11 (EN 61643-11) ซึ่งกำหนด Class การทดสอบ ค่าพิกัด และการทำเครื่องหมาย

ไฟกระชากเกิดจากอะไร?

  • ฟ้าผ่า – ฟ้าผ่าโดยตรงที่อาคารหรือระบบล่อฟ้า หรือฟ้าผ่าใกล้สายส่งที่เหนี่ยวนำแรงดันเข้าสู่ระบบ
  • การสวิตชิ่ง – การตัดต่อโหลดเหนี่ยวนำขนาดใหญ่ เช่น มอเตอร์ หม้อแปลง ชุดคาปาซิเตอร์ หรือการสวิตชิ่งของการไฟฟ้า
  • ความผิดปกติในระบบ – การทำงานของฟิวส์และการลัดวงจรทำให้เกิดแรงดันชั่วขณะได้

ไฟกระชากจากการสวิตชิ่งมีขนาดเล็กกว่าฟ้าผ่า แต่เกิดบ่อยกว่ามาก จึงทำให้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เสื่อมสภาพลงเรื่อย ๆ

SPD ทำงานอย่างไร?

ในสภาวะแรงดันปกติ SPD มีอิมพีแดนซ์สูงมาก แทบไม่มีกระแสไหลผ่าน เมื่อแรงดันสูงเกินค่าที่กำหนด ชิ้นส่วนป้องกัน เช่น วาริสเตอร์ (MOV) สปาร์กแก๊ป หรือ หลอดก๊าซ (GDT) จะเปลี่ยนเป็นอิมพีแดนซ์ต่ำภายในระดับนาโนวินาที และนำกระแสไฟกระชากลงสู่ระบบสายดิน เมื่อไฟกระชากผ่านไป SPD จะกลับสู่สภาวะอิมพีแดนซ์สูงตามเดิม

แรงดันที่ยังคงเหลือคร่อมอุปกรณ์ในขณะนั้นเรียกว่า ระดับแรงดันป้องกัน (Up) ค่า Up ยิ่งต่ำยิ่งป้องกันได้ดี โดยต้องสัมพันธ์กับค่าความทนแรงดันอิมพัลส์ของอุปกรณ์

ตัวอย่างจากแคตตาล็อก: Hakel HSA-275 M S (Type 2+3) มีค่า Uc 275 V, Imax 50 kA (8/20) และ Up < 1.25 kV

ค่าพิกัดสำคัญที่ต้องตรวจสอบ

ค่าพิกัดความหมาย
Ucแรงดันใช้งานต่อเนื่องสูงสุดที่ SPD ทนได้ตลอดเวลา
In (8/20 µs)กระแสระบายพิกัดที่ SPD นำได้ซ้ำหลายครั้ง (การทดสอบ Type 2)
Imax (8/20 µs)กระแสระบายสูงสุดสำหรับอิมพัลส์ครั้งเดียว
Iimp (10/350 µs)กระแสอิมพัลส์ที่จำลองกระแสฟ้าผ่าบางส่วน (การทดสอบ Type 1)
Upระดับแรงดันป้องกัน – แรงดันคงค้างที่ขั้วอุปกรณ์
Back-up fuseพิกัดอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกินด้านต้นทางสูงสุดตามที่ผู้ผลิตกำหนด

หลักการติดตั้งที่สำคัญ

  • เดินสายต่อให้ สั้นและตรงที่สุด สายที่ยาวจะเพิ่มแรงดันและลดประสิทธิภาพการป้องกัน
  • ใช้ ฟิวส์หรือเบรกเกอร์สำรอง ตามพิกัดใน Datasheet ของ SPD
  • เลือกรูปแบบ (1+1, 3+0, 3+1, 4+0) ให้ตรงกับระบบการต่อลงดิน (TN-C, TN-S, TT)
  • เลือกรุ่นที่มีหน้าต่างแสดงสถานะและหน้าสัมผัสแจ้งเตือนระยะไกล (มักมีตัว “S”) เพื่อเปลี่ยนโมดูลที่เสื่อมได้ทันเวลา

SPD ช่วยลดความเสี่ยงจากความเสียหายเนื่องจากแรงดันเกินชั่วขณะ แต่ไม่ได้รับประกันการป้องกันได้ทุกเหตุการณ์ และควรเป็นส่วนหนึ่งของระบบป้องกันโดยรวมร่วมกับระบบสายดินและการประสานศักย์ที่ถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย

SPD ใช้แทนเบรกเกอร์หรือ RCD ได้หรือไม่?

ไม่ได้ SPD ทำหน้าที่จำกัดแรงดันเกินช่วงสั้น ๆ ยังจำเป็นต้องมีอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน (MCB/ฟิวส์) และอุปกรณ์ป้องกันไฟรั่ว (RCD)

จะรู้ได้อย่างไรว่าต้องเปลี่ยน SPD?

SPD หลายรุ่นมีหน้าต่างแสดงสถานะที่เปลี่ยนสีเมื่อโมดูลหมดอายุ และรุ่นที่มีหน้าสัมผัสแจ้งเตือนระยะไกลสามารถส่งสัญญาณไปยัง PLC หรือระบบแจ้งเตือนได้

ติดตั้ง SPD ที่ตู้เมนตัวเดียวพอหรือไม่?

ส่วนใหญ่ไม่พอ สายที่ยาวและโหลดที่ไวต่อแรงดันมักต้องป้องกันเป็นลำดับขั้น: Type 1 หรือ 1+2 ที่ตู้เมน Type 2 ที่ตู้ย่อย และ Type 3 ใกล้อุปกรณ์

บทความตัวอย่างสำหรับเว็บไซต์ต้นแบบ — เนื้อหาจะได้รับการตรวจสอบโดยทีมเทคนิคของ AZGA ก่อนเผยแพร่

ต้องการความช่วยเหลือในการนำไปใช้กับโครงการของคุณ?

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาพอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก Hakel กับฟ้าผ่าเหนืออาคารการป้องกันไฟกระชากSPD Type 1 กับ Type 2 ต่างกันอย่างไร?Type 1 รองรับกระแสฟ้าผ่าบางส่วนที่จุดจ่ายไฟเข้าอาคาร ส่วน Type 2 จำกัดไฟกระชากจากการเหนี่ยวนำและการสวิตชิ่งในตู้จ่ายไฟ อ่านวิธีเลือกได้ที่นี่14 ตุลาคม 25696 นาทีภาพการเลือกเบรกเกอร์ Eaton จาก AZGA ELECTRICการป้องกันวงจรวิธีเลือก MCB ให้เหมาะกับงานอุตสาหกรรมพิกัดกระแส เส้นโค้งการทริป พิกัดตัดกระแสลัดวงจร และจำนวนโพล คือ 4 สิ่งที่กำหนดว่า MCB จะป้องกันวงจรได้อย่างเหมาะสมหรือไม่30 กันยายน 25697 นาทีเทอร์มินอลบล็อก Connectwell รุ่น CP แบบ Push-inเทอร์มินอลบล็อกและการต่อสายเทอร์มินอลบล็อกคืออะไร และสำคัญอย่างไรในตู้ควบคุมไฟฟ้า?เทอร์มินอลบล็อกช่วยจัดระเบียบ ระบุตำแหน่ง และเชื่อมต่อสายไฟทุกเส้นที่เข้า-ออกตู้ได้อย่างปลอดภัย มาดูเทคโนโลยีการเข้าสายและวิธีเลือกใช้16 กันยายน 25696 นาที